Meditasyonlar’a Birkaç Ufak Tashih

Çiğdem Dürüşken’in Latinceden çevirdiği Descartes’ın Meditasyonlar'ında gözüme çarpan birkaç hataya gelecek basımlarda düzeltilmesi dileğiyle dikkat çekmek istiyorum. (Bu türden notlarım elimdeki nüshanın üzerinde saklı kalmasın diye belki benzeri tashihleri burada yayımlamayı sürdürürüm.)

Bu vesileyle öncelikle Ç. Dürüşken’in yıllardır sürdüre geldiği muazzam yoğunluk ve kalitedeki çeviri mesaisi için hayranlık ve şükran duygularımı ifade etmek isterim. Bu kadar yoğun mesaide birkaç ufak hatanın gözden kaçması normaldir. Yayınevleri, editörler, redaktörler, düzeltmenler bu yüzden var. İkinci, mümkünse üçüncü bir göz her zaman işe yarar.

Aslında Meditasyonlar’ı  (René Descartes, Meditasyonlar: Metafizik Üzerine Düşünceler, çev. Ç. Dürüşken, İstanbul: Alfa Yayınları, 2017) okuyan herkesin hemen fark edebileceği bariz üç hatadan bahsedeceğim.

- Önce en aşikâr örnek: “… üçgenin … en büyük dik açısının…” (s. 91) Besbelli o “dik” oraya sehven girmiş. Yoksa dik açının büyüğü küçüğü olmaz. Hepsi 90 derecedir. Mehmet Karasan çevirisinde (Descartes, İlk Felsefe Üzerine Metafizik Düşünceler, Maarif Vekâleti Yayınları, 1942) “… üçgenin … en büyük açısının en büyük kenar karşısında…” (s. 176).

- Yine hemen fark edilen bir başka hata: “İlk neden, benim Tanrı’dan başka özü varoluşunu içeren bir şey tasavvur edemememdir. İkincisi bu nitelikte ikiden fazla tanrı olabileceğini anlamamın imkânsız olmasıdır…” (s. 96). Hiç kuşkusuz “ikiden fazla” değil “birden fazla” ya da Karasan çevirisinde olduğu gibi “iki veya birçok Tanrı idrak etmek de benim için imkânsızdır” (s. 181) olmalı. 

- Bu da üçüncüsü: “Bu, hiç şüphesiz o özgürlüğü iyi şekilde kullanmayışıma ve doğru olarak anlamadığım konularda yargıda bulunmayışıma sebep olan bendeki bir eksikliktir.” (s. 86) Cümlenin ikinci kısmındaki sorun hemen görülüyor: “… yargıda bulunmayışıma…” değil, “yargıda bulunmama” veya Dürüşken’in cümlesine uygun şekilde söylersek “bulunuşuma” olmalı. Nitekim Fransızcadan yapılan 1942 çevirisinde cümle şöyle: “Fakat şüphesiz bu hürriyeti kötü kullanmam, ve karanlık ve karışık olarak kavradığım şeyler üzerine fazla atılganca hüküm vermem, benim için bir olgunsuzluktur.”

Bu kadar temiz bir işte bu bariz hataların sonraki basımlarda düzeltilmesi temennisiyle…